Ik weet niet waar ik een grotere hekel aan heb: mijn best doen en falen of mijn best doen en succesvol zijn. “Ja joh, maak het maar klein!”, zei Nienke toen ik in een teamscall vertelde dat ik een uitzonderlijk goede score had voor mijn scriptie. Ik betrapte mezelf erop dat ik niet kon wachten om me te verklaren, verontschuldigen bijna. Want: “Ik had ook tijd genoeg gehad om eraan te werken, tijdens mijn sabbatical.”
Klinkt gek hè, de titel van dit stuk? Ik zal proberen het uit te leggen. Ik wil in ieder geval mijn allerbeste beentje voor hebben gezet, en daarin voor niemand onderdoen. Maar ik wil ook weer niet al te veel opvallen met het resultaat. Koekoek mam! zou Faab zeggen…
In allebei de gevallen komen mijn drijvers, oftewel mijn onbewuste innerlijke drijfveren, naar boven. Transactionele Analyse leert ons dat als we onder druk komen, deze drijvers ons gedrag sturen om zo erkenning, veiligheid of waardering te krijgen.
Als het niet lukt, vraag ik me altijd af of ik wel hard genoeg heb gewerkt om het resultaat te halen. In mijn systeem is falen tot daaraan toe. Maar is niet alles geven een doodzonde. Die boodschap zit diep in mij. Minder dan mijn best doen? Daar schaam ik me dan echt voor. En waar ik me ook voor schaam, is om anderen ongemak of ongenoegen aan te doen. En dat denk ik te voelen als ik iets “bijzonders” doe of presteer. Alsof ik hen dan minderwaardig maak en mezelf buiten de groep plaats. En dan voel ik me onveilig, dan schaam ik me.
‘Schaamte krijgt ruimte bij verschil tussen je ego-ideaal en je ervaren zelf, voor jezelf of voor anderen.
De marteling van zelfbewustheid. Schaamte ontstaat wanneer iemand zich plotseling blootgesteld voelt en tegelijk gevangen raakt in een onontkoombare, kritische blik op zichzelf’.
G. Kaufman
Je kijkt naar jezelf vanuit een ideaalbeeld, en je oordeelt. Ik oordeel over mezelf als ik ook maar vermoed dat ik lui, sleets of gemakzuchtig ben. En ik oordeel als ik denk dat ik te veel opval. Want schaamte heeft ook een sociale functie. Ze helpt normen en groepscohesie in stand te houden. Door niet af te wijken, twijfels in te slikken en gevoelens voor ons te houden, blijven we erbij horen. De prijs is dan dat we minder van onszelf laten zien.
Mijn scriptie wordt eind dit jaar gepubliceerd, als onderdeel van een boek over coaching. Dus langzaam maar zeker lukt het mij om schaamte te overwinnen en de prijs die komt met aanpassen en weinig van mezelf laten zien, minder vaak te betalen.
Welke drijvers herken jij in jezelf onder druk? Richt je je vooral op het pleasen van anderen, of schiet je bijvoorbeeld in perfectionisme of hard werken?
Op welk ideaalbeeld reken jij jezelf af? Welke prijs zou jij niet meer willen betalen om schaamte de baas te zijn?
Vraag je je af welke rol onbewuste innerlijke drijfveren in jouw leven spelen? Of worstel je met vragen zoals hierboven en wil je daar met een coach mee aan de slag, mail info@weareqiq.nl of bel ons dan op 06-30853559
